Το «κάρμα» των Ελλήνων στην ιστοριογραφία των αναγωγι κών



Του Ματθαίου Χ.Ανδρεάδη



Το σύμπτωμα του αναγωγισμού δεν είναι άγνωστο και στην ιστο ριογραφία.Αρκετοί ιστορικοί,δικοί μας και ξένοι,επεξεργαζόμενοι ιδεολογικά τη χρήση της Ιστορίας,δεν μπόρεσαν ν΄απαλλαγούν απ΄τη μεροληψία.

Μερικοί απ΄αυτούς ίσως θέλησαν ως κοινωνικοί επιστήμονες να «μπολιάσουν τη σκέψη τους με τρόπο ιστορικό»,δηλαδή να εθισθούν βλέποντας την πραγματικότητα,πέρα απ΄τις επιθυμίες τους,όμως οι πιο πολλοί εγκλωβίστηκαν στην «ιδεολογική αγκύ λωση της ιστοριογραφικής πρακτικής».

Στη σύγχρονη Ελληνική ιστοριογραφία οι σχετικές παρεμβάσεις έμπείρων,κατά τ’άλλα,ιστορικών ερευνητών,ειχαν,σχεδόν πάντοτε, «φωταδιστικό» χαρακτήρα (βλ.σχετικά και Αντ.Λιάκο,«Βήμα», 7.3.2004),απέβλεπαν δηλαδή στη χρησιμοποίηση του παρελθόντος για τις ιδεολογικές ανάγκες που ζητούσε η πολιτική πρακτική του εκάστοτε παρόντος.Και μ’αυτό τον τρόπο δικαίωναν (απ΄την άνά ποδη) την περίφημη φράση του Μπενεντέτο Κρότσε, κακο ποιώντας το παρελθόν,υποδουλώνοντας το παρόν και θεμελιώνο ντας αναγωγικά το μέλλον.

Ετσι,μπροστά σ’ αυτούς τους αναγωγικούς μελλοντολόγους,οι φόβοι που εξέφραζε ο Νίτσε,προ αιώνος και πλέον,ότι «από στιγμή σε στιγμή μπορεί να έρθει μία πρωτοφανής στην Ιστορία απόπειρα υποδουλώσεως του παρελθόντος,πού θ’άναγκάσει τους ανθρώπους να το παραγνωρίζουν ολότελα» και η δραματική έκκληση που απηύθυνε στην έποχή του «να λυπηθεί τον κόσμο από τό φοβερό αυτό θηρίο»,ουσιαστικά ηχούν ως κραυγή της αθωότητος του φιλοσοφώ τερου Ποιητού έναντι της Ιστορίας.

Διότι δεν είναι οι ιδεολόγοι-αναγωγικοί,ούτε,βέβαια,οι ιστορι κοί αλλά αυτοί που έχουν «οξύτερον βλέμμα»,οι Ποιητές, κατά τον Αριστοτέλη,οι οποιοι λένε όσα θα μπορούσαν να γίνουν-«οία άν γένοιτο» (γι’αυτό,και «φιλοσοφώτερον και σπουδαιότερον Ποίησις της Ιστορίας» -Ποιητική,1451b).

Στη νεώτερη εποχή,πραγματικά,και μέχρι τη δεκαετία του 1990,όταν κυριαρχούσαν τυραννικοί ηγέτες και ιδεολογίες αναγωγικών μειοψηφιών,ψυχοτεχνικοί με ψευδοεπιστημονικά εργαλεία και τρόπους «αγκιτάτορα»,ήτοι χρησιμοποιώντας υπηρετικά την «επιστήμη» και τη «διανόηση»,διαστρέβλωσαν τα γεγονότα βιάζοντας την Ιστορία καί το νόημά της.

Εμφάνισαν,ειδικώτερα,την Ιστορία ως προετοιμασία,η οποία οδηγούσε σε μιά ανερχόμενη σκάλα,της οποίας τα σκαλοπάτια έπρεπε να καταλήγουν στο ύψος του αναστήματος αυτου που υπηρετούσαν,ώστε το νόημα και τ’αποτελέσματα της Ιστορίας να προσαρμόζονται στην κακοποιό δράση του αυθέντη τους.

Και σύγχρονοι ΄Ελληνες ιστοριογράφοι,όχι σε μικρή έκτα ση,επεδίωξαν να μεταβάλουν σπουδαία γεγονότα καί πράξεις σε εύπλαστο υλικό,με το οποίο θέλησαν να κατασκευάσουν ψευδή και σαθρά δημιουργήματα σε βάρος της ιστορικής αλήθειας.

Το «φοβερό θηρίο» πού τρόμαζε τον Νίτσε,έχει βέβαια τώρα πιά μάλλον έξοντωθεί,τελειωτικά για πολλούς,στον τόπο μας όμως αυτό ατυχώς δεν φαίνεται να έχει ακόμα συντελεσθεί πλήρως…

***

Οι σύγχρονοι ΄Ελληνες (που όπως και οι Κινέζοι μαζί με τους Εβραίους,κατά τον «Θουκυδίδη» του 20ου αιώνος ΄Αγγλο ιστορικό ’Αρνολντ Τόϋνμπη,έχουν τις πιο μακροχρόνιες μνήμες απ’το παρελθόν τους) είναι πάντοτε ανοικτοί στους λογαρια σμούς του ιστορικού και πολιτιστικού τους «κάρμα».

Οι ΄Ελληνες λέει ο ΄Αρν.Τόϋνμπη,είναι αυτοί που έκτοτε και μέχρι σήμερα,παράγουν Ποιητές και επιτελούν ηρωϊσμούς.Και το «κάρμα» τους (εννοεί) είναι αυτό που προκάλεσε στην πρόσφα τη ιστορία 1940-1941 κατά των ξένων εισβολέων πράξεις,«τόσο υψηλές οσο τα κατορθώματα των προγόνων τους στον Μαρα θώνα και στις Θερμοπύλες» (απ΄το τελευταίο του έργο:«Οι Ελληνες και οι κληρονομιές τους»,έκδ.1981 σελ.13).

Και αυτό,όπου βρίσκεται ενταγμένη η ουσιαστική ύπαρξη των συγχρόνων Ελλήνων,δεν είναι εύκολο ενας αναγωγικός, ξεκινώντας απ΄τη δική του θέση να το μελετήσει στην πραγ ματικότητα.

Μπορεί με όποιο τρόπο θέλει να το ερμηνεύσει,εντοπίζοντας ως αιτία των «πράξεων» αυτών και των προγόνων τους,όποιο λόγο θέλει,άκόμη καί τους ενδοκρινείς αδένες τους,πού λέει ό λόγος...

Όμως όταν πρόκειται γιά τά θεμέλια της υποστάσεώς τους,η έννοια του «αντικειμενικού» που διεκδικεί ο αναγωγικός κηρύσ σεται ανόητη.Διότι το «κάρμα» κάθε λαού,γενικά,αναφέρεται στη δική του ιστορία και ύπαρξη και αφορά στους ιστορικούς ορίζοντες της δικής του υπάρξεως.

Και είναι ο λαός αυτός,που θα χρεωπιστώσει στο δικό του «κάρμα» (διευρύνοντας ή όχι τους ορίζοντές του) τις σύγχρονες Ευρωπαϊκές προκλήσεις και τη σημερινή παγκοσμιότητα.

Σ’αυτόν τον λογαριασμό,κανένας άναγωγικός παρατηρητής δεν είναι αρμόδιος να ορίσει και μάλιστα σ’ένα λαό με τόσο μακρόχρονη παράδοση,όπως σωστά εχει παρατηρηθεί,αν θα συρρικνώσει ή όχι,λόγου χάρη,τους ιστορικούς και πολιτιστικούς του ορίζοντες,ποιό θα θέσει ως ιερό καί όσιό του,γιά ποιό θα πρέπει να θυσιασθεί ή όχι,κ.ο.κ.

Δημοσιεύθηκε την 19.3.2004