Το «κάρμα» των Ελλήνων και οι αναγωγικοί



Του Ματθαίου Χ.Ανδρεάδη



Ενας λαός όπως οι Ελληνες (που κατοικεί μόνιμα για αιώνες σ΄ένα φυσικό χώρο,όπου το γαλάζιο,οι ακρογιαλιές και τα νησιά,η θάλασσα γενικά,το φως,οι κορυφές των βουνών-ο Ολύμπος,η Ακρόπολη όπου ο Παρθενών,το ΄Αγιον ΄Ορος κλπ,-με τα καθημερινά και ιερά του ακούσματα,τα τραγούδια,τα νανουρίσματα,τα κλασικά του πλαστουργήματα,τα είκονίσματα,τα βιβλία,τα υπαίθρια θέατρά του κ.ά),έχει εκ των πραγμάτων κατ΄ έ θ ο ς δημιουργήσει

σ υ ν ή θ ε ι ε ς-παραδόσεις,που ουσιαστικά,είναι η ιδιάζουσα σχέση των ανθρώπων ανάμεσα στα έμψυχα και άψυχα του χώρου τους.Η σχέση αυτή συνιστά ή θ ο ς,το οποίο άλλωστε ετυμολογικά σημαίνει κατοικία,τόπο διαμονής,ενδιαίτημα.Και η γλώσσα τους αποτελεί «τον κώδικα σημείων,τά οποία άφηγούνται τόν δεσμό των ανθρώπων αυτών με τον τόπο τους».Αυτόν το δεσμό ανακαλεί,κατά τον Οδυσσέα Ελύτη,ο ΄Ελληνας ποιητής σήμερα,«όταν λέει ο "ουρα νός",η "θάλασσα,ο "ήλιος",η "σελήνη",ο "άνεμος",όπως τό έλεγαν η Σαπφώ καί ο 'Αρχίλοχος.(Και) αυτό δέν ειναι μικρό πράγμα.Ειναι πολύ σπουδαίο.(Γιατί έτσι) επικοινωνούμε κάθε στιγμή,μιλώντας μέ τίς ρίζες μας».

Αλλά ο τόπος αυτός εχει και ιστορική αξία διότι οι άνθρωποι που ζούν σ’αυτόν έχουν απαρχής κάνει κύρια πράξη τους την αναζήτηση του πνεύματος της Ελευθερίας,που για τους ΄Ελληνες με μια λέξη είναι το ανεξήγητο,κατά τον πατέρα της λογικής Αριστοτέλη,το «άλογον,δι ό συμβαίνει μάλιστα το θαυμαστόν»(«Ποιητική»,1460 a 13).

Ενας αναγωγικός,λοιπόν,που δε ζει μάλιστα στο χώρο αυτόν,δεν μπορεί κάν να ψηλαφήσει,«αντικειμενικά»,τον χαρακτήρα,την ιστορία και το «θαυμαστόν» των πράξεων αυτών που κατοικούν αυτό τον τόπο.Πιο πολύ όταν τα κριτήρια και οι αξίες στις μελέτες του δεν είναι της εποχής που εξετάζει κάθε φορά,αλλά προέρχονται απ΄το δικό του χώρο και αφορούν την εποχή του,με αποτέλεσμα τά πορίσματά του να είναι κυριολεκτικά α-νόητα.

‘Ελεγε ο μόλις προσφάτως-εν αγνοία,βέβαια,των πολλών-εκδημήσας, πλήν πολύ σημαντικά ορίσας τά πνευματικά πράγματα του τόπου, Ζήσιμος Λορεντζάτος:«Ένα απ’τα περισσότερο σκοτεινόμυαλα γερμανικά παραμιλήματα του 19ου αιώνα (είναι όσα) πράματα για την Αρχαία Ελλάδα λέγονται (απ’τον ΄Εγελο),που είναι αδύνατο να πιστέψει κανένας σήμερα πώς ολόκληρη σχεδόν η Ευρώπη τα άκουγε τότε να λέγονται από την πανεπιστημιακή καθέδρα με το στό μα ανοιχτό(…) Και ο Χέγκελ δεν ειναι το μοναδικό παράδειγμα».

Ωστόσο για τη σωστή αποτίμηση του ή θ ο υ ς ενός λαού αλλά και κάθε προσώπου,υπάρχει ενας τεχνικός όρος.Αυτός δηλώνει τήν επί δραση,την οποία έχει η από κεκτημένη ταχύτητα πράξη του παρελθόντος στήν πράξη του παρόντος,όπως θάλεγε ο ΄Αρνολντ Τόϋνμπη.Στήν τεχνική του σημασία ο όρος αυτός,ειναι ενεργητικό ή παθητικό,περιουσιακό στοιχείο,ποτέ σταθερό,αλλά ενας τρέχων λογαριασμός,στον οποίο προστίθενται τακτικά,πιστώσεις και χρέη. Είναι κάτι μεταβαλλόμενο πρός τό καλύτερο ή πρός τό χειρότερο. Και θά συνεχίζει να υπάρχει οσο διάστημα θά επιζή τό ανθρώπινο γένος.Το ιδιότυπο αυτό στοιχείο στην ιστορία,ενεργεί καί όταν ενας λαός ή ένα πρόσωπο δέν έχει μνήμη των δικών του πράξεων ή των πράξεων των προγόνων του.Τό σύνολο του παρελθόντος ειναι πάντα μέσα στή ζωή καί λειτουργεί στό παρόν,ακόμα καί αν οι ζώντες δέν τό θυμούνται πιά.(Εδώ ισως ισχύει το περίφημο του Μπενεντέτο Κρότσε:«Ολη η ιστορία ειναι σύγχρονη ιστορία»).

Το παρελθόν με την έννοια του ιδιότυπου αυτου στοιχείου (που μπορείτε να το πείτε,κάρμα ή όπως αλλοιώς θέλετε) έχει επίδραση στη ζωή κάθε γενηάς.Και το κάρμα μπορεί νά παρακινήσει τη γενηά αυτή νά προσπαθήσει νά τό τροποποιήσει μέ επιπρόσθετες πράξεις σέ κατευθύνσεις,πού αυτή επιλέγει.Αυτό θα πεί διδάσκομαι απ΄τά λάθη μου,κι΄ειναι αυτό επιστημονικός όρος,και η συνειδητοποίηση του λάθους ενδέχεται νά κάνει την κάθε γενηά να νοιώσει,οτι μπορεί νά τό μεταβάλλει πρός τό καλύτερο ή πιθανόν νά τό εξιδανικεύει καί επομένως νά νοιώθει πώς κάθε προσπάθεια νά τό αλλάξει αποτελεί ιεροσυλία.Ωστόσο όλα αυτά συνιστούν επιλογές και αποφάσεις που αφορούν αυτην αποκλειστικά,και κανείς αναγωγικός,δεν μπορεί να ζητήσει μεταβολή ή όχι στο κάρμα της κοινωνίας και του πολιτι σμού ενός λαού,πολύ περισσότερο να καθορίσει τους ορίζοντές της ζωής τους.



Δημοσιεύθηκε την 12.3.2004